İstanbul'daki Aziz Stefan Demir Kilisesi

İstanbul'da bulunan ve Bulgar cemaatinin ruhani merkezi olarak kabul edilen Aziz Stefan Kilisesi, dünyadaki tek Ortodoks demir kilise unvanını taşımaktadır. Temel taşı 25 Ekim 1859 tarihinde Prens Nikola Bogoridi tarafından atılan yapı, 8 Eylül 1898 tarihinde ibadete açılmıştır. Yüksekliği 15 metre olan kilise, çan kulesi ile birlikte 20 metreye ulaşırken, toplam 500 m² alan üzerine kurulmuştur. Haç planlı, üç nefli bir bazilika olan yapı, demir parçalardan inşa edilmiş ve süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Mihrabı doğrudan Haliç'e bakan kilisenin giriş kapısı üzerinde 40 metre yüksekliğinde bir çan kulesi yükselmektedir.

BNR Bulgaristan Radyosu Türkçe'de yayınlanan habere göre, kilisenin inşası 19. yüzyılın sonunda, İstanbul'daki Bulgar nüfusun 50 bin kişiye ulaştığı döneme denk gelmektedir. Sürecin başlangıcında, 1849 yılında Osmanlı devlet adamı Stefan Bogoridi, Fener semtinde bulunan ve Haliç kıyısında yer alan ahşap ve taş binalardan oluşan arazisini Bulgarların dini ihtiyaçları için bağışlamıştır. 17 Ekim 1849 tarihinde Sultan Abdülmecid tarafından yayınlanan fermanla, Bulgar cemaatine Fener Rum Patrikhanesi'nden bağımsız ibadethane kurma izni verilmiştir. Bağışlanan ahşap evin zemin katı geçici bir şapele dönüştürülmüş, ardından ilk şehit ve başdiyakoz Aziz Stefan'a adanan bağımsız bir kilise haline getirilerek "Ahşap Kilise" olarak anılmaya başlanmıştır.

1850 yılında avludaki taş yapılar yıkılarak yerine "Metoha" olarak bilinen üç katlı bir bina inşa edilmiştir. Bu bina, 27 Şubat 1870'te kurulan Bulgar Eksarhlığı'nın merkezi olmuş ve 1912'deki Balkan Savaşı'na kadar faaliyet göstermiştir. 25 Haziran 1890 tarihli padişah fermanı ile Ahşap Kilise'nin yerine yeni yapının inşasına izin verilmiş, temel taşı 27 Nisan 1892 tarihinde Eksarh I. Yosif tarafından atılmıştır. Zemin yapısının dengesizliği nedeniyle mimar Hovsep Aznavur, beton yerine sökülebilir demir levha kullanımını önermiştir. 500 ton ağırlığındaki dökme demir parçalar Viyana'da üretilip Tuna Nehri ve Karadeniz üzerinden İstanbul'a taşınmış, montaj işlemi 14 Temmuz 1896'da tamamlanmıştır.

Kilisenin iskeleti dökme demirden, yan duvarları ise sac levhalardan yapılmıştır. Dış cephesinde Neo-Barok, Neo-Gotik ve Bizans mimari unsurları bir arada görülürken, iç mekandaki ferforje korkuluklar ve süslemeler 19. yüzyıl Viyana Art Nouveau örneği olarak tanımlanmaktadır. İkonlar Rus bir sanatçı tarafından boyanmış, kuledeki 6 çan Rusya'da dökülmüştür. Yeni kilise, 8 Eylül 1898'de Meryem Ana’nın Doğuşu Günü'nde Eksarh I. Yosif tarafından kutsanarak ibadete açılmıştır. Avluda, Bulgar ulusal uyanışının önemli isimleri olan Larion Makariopolski, Avksentii Veleshki, Meletius Veleshki ve Paisiy Plovdivski gibi şahsiyetler gömülüdür. 2018 yılında kuruluşunun 120. yılını kutlayan Aziz Stefan Kilisesi, Türkiye'deki ve yurt dışındaki Bulgar tarihi ve kültürel mirasının en değerli anıtlarından biri olarak kabul edilmektedir.

TürkAta Haber Ajansı