Poziv na obnovljive izvore umjesto gasifikacije Zapadnog Balkana

Organizacije za zaštitu životne sredine na Zapadnom Balkanu pozvale su vlade u regionu da obustave planove za gasifikaciju i preusmjere sredstva ka pravednoj energetskoj tranziciji i obnovljivim izvorima energije. Predstavnici su istakli da se region suočava sa zatvaranjem starih termoelektrana na ugalj, skrećući pažnju na finansijske obaveze koje nameću mehanizmi za cijenu ugljika poput EU ETS-a i CBAM-a, te naglasili da prelazak na fosilni gas predstavlja ekonomsku i ekološku slijepu ulicu.

Prema izvještaju objavljenom na portalu Meta.mk, analiza koju su sproveli CEE Bankwatch Network i Beyond Fossil Fuels pokazuje da bi izgradnja planiranih gasnih kapaciteta povećala godišnji uvoz gasa u regionu za 10,5 milijardi kubnih metara. Ova količina odgovara više nego trostrukoj vrijednosti ukupne potrošnje fosilnog gasa u 2023. godini. Organizacija Eko Svest upozorila je da bi takva situacija mogla dovesti region do skupe zavisnosti od uvoza koja bi trajala decenijama, te da bi projekti postali neodrživi ako se ne pokriju njihovi troškovi.

Organizacije su naveli da je Sjeverna Makedonija prošle godine najavila početak izgradnje gasnog interkonektora sa Grčkom, ali da proces eksproprijacije i pravni problemi još nisu riješeni, te da je u postojećem Nacionalnom planu za energetiku i klimu i energetskoj strategiji predviđeno najmanje dvije nove termoelektrane na gas iznad definisanih limita. Aktivisti za zaštitu životne sredine skrenuli su pažnju na memorandum o razumijevanju potpisan 2025. godine sa kompanijom Kazancı Holding za gasna postrojenja i distributivne mreže, čiji detalji nisu razjašnjeni, podsjetivši da Evropska komisija neće finansirati nove gasne projekte na Zapadnom Balkanu, dok je Evropska investiciona banka (EIB) eksplicitno isključila finansiranje takvih projekata.

Aktivisti su zagovarali da se umjesto izgradnje novih regionalnih cjevovoda dužine 2.700 kilometara i velikih gasnih projekata sa stranim kompanijama, javna sredstva i podrška međunarodnih finansijskih institucija hitno preusmjere na energetsku efikasnost, modernizaciju distributivnih mreža, toplotne pumpe i sisteme za skladištenje energije.

Izvor: Meta.mk